Over studies, boeken, publicaties, documentaires, films enz
28 december 1983
EISDEN- Tweeënveertig jaar geleden, meer bepaald op 28 december 1983, stichtte een groepje Eisdenaren de Geschied- en Heemkundige Kring Eisden, in 1998 uitgegroeid tot de huidige Stichting Erfgoed Eisden en de Vrienden van het Museum van de Mijnwerkerswoning.
Gestart in de “vestiaire” van de Casinofeestzaal met : Voorzitter Jan Kohlbacher, ondervoorzitter Flor Vanloffeld, secretaris Lots Decsi, penningmeester Henri Notrdame; archivaris Jos Miscoria en bestuursleden Johan Kusters, Sabine Palumbo, Dries Janssen, André Pictoel, Pollie Gregoor, Pierre Janssen, Ulli Kohlbacher en Benny Mazur.
Een groepje dat toen met voorspellingen als ” dat houden jullie geen vijf jaar vol” eraan wilde beginnen.
Drie maanden later verscheen het eerste nummer van ons driemaandelijks tijdschrift “Eisden” toen nog met de ondertitel ” Van Scheetskoel tot Zandberg” dat ook evenmin een lang leven voorspeld werd. Vooral omdat we gestart zijn met een tijdschrift dat vanaf het eerste nummer van de persen van een professionele drukker rolde.
Bekijk het onderstaande filmpje, ter gelegenheid van deze verjaardag gemaakt. (Deels met AI)
Op maandag 20 okt 2025, vroeg in de ochtend, zijn een aantal Limburgse notabelen, de pers en vertegen-woordigers van diverse natuur- of erfgoed gerelateerde verenigingen uitgenodigd in het huidige visitor center van het Nationaal Park dat zich, in de spreek-woordelijke schaduw, van de westelijke schachtbok bevindt. Precies voor deze schachtbok was dit ontbijt-evenement gepland, om de eerste-steenlegging te organiseren voor een ombouw, die dit erfgoed zal transformeren naar een nieuw bezoekers-centrum voor het Nationale Park.
In een aantal speeches vooraf, is het ontstaan en het doel van dit project toegelicht. Uiteindelijk In juni 2021 werden de plannen voor het eerst voorgesteld. LRM (Limburg Sterk Merk) voorzag 2,4 miljoen euro voor de ombouw.
vlnr. gouverneur Lantmeeters,Johan Van den Bosch, projectleider Nationaal Park Hoge Kempen, Raf Terwingen, burgemeester maasmechelen, Jo Brouns, minister v. landbouw en omgeving, gedeputeerde Laura Olaerts en Ignace Schop, directeur Regionaal Landschap Hoge Kempen & Maasland.
Maar in 2024 bleek dat er 1,2 miljoen extra nodig was. Agentschap Natuur en Bos voorzag 600 duizend euro extra. Maar voor de resterende helft van de 1,2 miljoen was het spannend afwachten. Uiteindelijk werd die 2de helft door Limburg Sterk Merk bijgepast. Volgens Minister Brouns wordt hiermee een toegevoegde waarde voor de vrijetijdseconomie gecreëerd.
Veel aandacht en smartphones aan de achterwand van de ontvangstruimte voor de prachtige LEGO-maquette van de huidige schachtbok (een creatie van het Lego museum Railway Bricks, Sint-Pietersstraat 87, Leut) terwijl rechts daarvan verborgen onder een zeil, de maquette van de toekomstige schachtbok opgesteld stond.
De symbolische 1ste steenlegging
Door op de LEGO maquette een Lego figuurtje te plaatsen symboliseerden elke initiatiefnemer van het project de eerstesteenlegging en daarmee de start van de fysieke ombouw.
De LEGO-maquette met bovenop de LEGO-figuurtjes
Na deze symboliek kwam het moment om de toekomstige maquette te onthullen door het zeil te verwijderen.
De witte kleur is enkel toegepast voor deze maquette. (niet voor de fysieke bouw)
Jan Keymis, Zaakvoerder,Projectarchitect van Hippo architectenbv die, nota bene, dicht bij deze mijnschachten opgegroeid is, gaf trots uitleg bij de maquette. De belangrijkste elementen zijn:
“Op de begane grond komen een onthaalruimte, een shop en een cafetaria. De bovenverdiepingen bieden plaats aan vergaderzalen, exporuimtes en educatieve installaties vertelt Ignace Schops, directeur van Regionaal landschap Kempen en Maasland. ‘Blikvanger wordt de uitkijk op de verschillende platforms.
De vijf platforms, met eigen uitkijkpunten, kunnen bereikt worden met een panoramische glazen lift. Als je geen hoogtevrees hebt, kun je met een trap naar het hoogste platform om te genieten van de panoramische vergezichten.
Met een uitwaai moment buiten, kon men met de pers praten, of even naar de schacht wandelen en daarna nog even langs het ontbijt buffet voor een hapje en drankje.
Het hele projectteam op een rij.
Een nabeschouwing
De twee schachtbokken zijn ongetwijfeld de belangrijkste getuigen van ons mijnverleden. Maar door de geplande ombouw van de westelijke schachtbok, behouden we enerzijds een historische functie van dit gebouw, nl. een toegang te zijn.
Daar waar het in het in verleden toegang heeft verschaft naar een stoffige en ongezonde werkomgeving in de ondergrond, zal het in de toekomst weer toegang verschaffen, maar nu naar een gezonde vrijetijdsbeleving op de bovengrond, de prachtige natuur die ze lokaal mede gevormd heeft “Het Nationale park hoge Kempen”.
KLGOG – Koninklijk Limburgs Geschied en Oudheidkundig Genootschap
Als onderdeel van een symposium is tijdens een excursie door een groep bezoekers, leden van het Limburgs Geschied Oudheidkundig Genootschap NLimburg, op 7 juni 2025, met ca. 40 personen, een bezoek gebracht aan ons museum, kerk en cité. De cité is met een bustour, gegids door Jan Kohlbacher afgewerkt. Verder hebben meerdere gidsen van de stichting het gezelschap begeleid.
Wat is het Koninklijk Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap (KLGOG)?: Het werd opgericht in 1851 in Tongeren. Het lag onder andere aan de oorsprong van de oprichting van het standbeeld van Ambiorix (vandaar de titelafbeelding in de aankondigingspagina) en in de jaren 1950 van de oprichting van het Gallo-Romeins Museum en het Moerenpoortmuseum. Het KLGOG geeft ook jaarlijks publicaties uit, beheert een erfgoedbibliotheek, organiseert congressen en onderhoudt een voortdurende wetenschappelijke werking. Verschillende vrijwilligers en werkgroepen zijn actief bezig over verschillende thema’s.
Een nieuwe troef voor het wandel- en fietstoerisme.
Ongeveer 1 jaar na de afbraak van de bouwvallige bijgebouwtjes bij het voormalige stationsgebouw in Eisden zijn op vrijdag 20 sept 2024 2 nieuwe trekkershutten officieel geopend. Deze gebouwtjes zijn in de stijl van de oorspronkelijke nutsgebouwtjes aan het station volledig opgebouwd en omgevormd tot trekkershutten.
Na de sluiting van de mijn, eind jaren ’80, werd het station nog gebruikt voor wekelijkse pendel treinritjes en spoorfietsen tussen het station van As en Eisden. (bekijk een filmpje hierover) Sluit de filmpagina om terug te keren. (klik op het bovenste kruisje) Omdat de spoorlijn niet onderhouden werd was het, na enkele jaren, niet meer veilig voor deze toeristische activiteiten. In ca 2012 zijn deze activiteiten gestopt. Het (oorspronkelijk houten) stationsgebouw, werd na een hevige brand in 1985 in steen heropgebouwd en opende in 1987 als “Café de Statie”. Het werd zeer populair als fiets- en wandelstop, maar ook voor de lokale bevolking. De bijgebouwtjes werden sinds de mijnsluiting niet meer onderhouden met als gevolg dat ze totaal bouwvallig werden.
In 2019 werden grote delen van het zogenaamde kolenspoor en aanhorigheden, waaronder ook de 2 nutsgebouwen van het voormalige station door de Provincie Limburg aangekocht. De bijgebouwen werden in erfpacht gegeven aan het Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw. Het doel was de bijgebouwen in hun oorspronkelijke terug op te bouwen en te herbestemmen. Als je naar de afbeelding hierboven kijken, kunnen we stellen dat dit doel zeer goed gelukt is. De keuze van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw om er trekkershutten van te maken past perfect in de filosofie van het provinciale Kolenspoor-project volgens Bert Lambrechts, gedeputeerde provincie Limburg, tevens voorzitter van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw.
Back to basics
Een ’trekkershut’ is een eenvoudige verblijfsaccomodatie met alles wat nodig is voor een comfortabel verblijf voor de avontuurlijke wandelaar of fietser.
In elke trekkershut zijn 4 slaapplaatsen, een toilet, douche ruimte en een kleine kookhoek voorzien. Daarmee is er een overnachtingscapaciteit van acht personen langsheen het Limburgse fietsroutenetwerk en de National Park Trail gecreëerd. Voor de exploitatie van deze hutten wordt samengewerkt met de uitbaters van ‘Café de Statie.
De trekkershutten kunnen geboekt worden vanaf 1 oktober en open van 1 maart tot 1 december voor 120 euro/nacht, via het Nationaal Park Hoge Kempen.
Ter gelegenheid van de 80ste verjaardag van de bevrijding in september 1944, verschijnt de 3de editie van de 41ste jaargang van het Tijdschrift EISDEN volledig in het teken van de 2de wereld oorlog.
Het tijdschrift Eisden besteedt het derde nummer van de lopende, 41ste jaargang volledig aan Eisden in de Tweede Wereldoorlog.
60 pagina’s, 60 verhalen, 60 foto’s, 60 oorlogsfeiten die rechtstreekse gevolgen hadden voor de Eisdenaren.
Extra info
Deze editie is een uitzonderlijke prestaties van Jan Kohlbacher. Ik kan het vertellen want ik heb het van nabij meegemaakt. Op minder dan 4 maanden heeft Jan dit voor mekaar gekregen, het idee, de tekst, de foto’s samengebracht tot een waardevolle bijdrage aan de geschiedschrijving van Eisden. (Dit terwijl hij aan het revalideren was van een zware operatie.) Mis de opportuniteit niet om dit boekje in huis te halen.
Robert Szostek, SEE medewerker
Grote oorlogsfeiten met blijvende impact op het gewone, dagelijkse leven: van het verkeerde doelwit dat de Duitse Luftwaffe op 10 mei 1940 in de Eisdense tuinwijk aanviel, over de inval van Nazi-Duitsland in de Sovjetunie en de komst van de Russische krijgsgevangenen naar de Eisdense koolmijn, tot de bevrijding van de Cité en het Dorp.
De grote historische lijnen doorweven met verhalen van menselijk leed en verzet.
De abonnees van het tijdschrift Eisden ontvangen dit themanummer als derde nummer van de lopende jaargang.
Voor niet-abonnees kost dit nummer 10 Euro – 12 Euro voor verzending per post
Naar aanleiding van het bezoek van enkele leden van ons stichting naar de tentoonstelling “bez tytulu/untitled” ter ere van Paul in de Galeria Biala in Lublin (Pl), deze terugblik naar een getalenteerde Maasmechelse kunstenaar en tevens gewaardeerd lid van onze Stichting.
Paul Sochacki (geb. 1956 in (toen nog) Mechelen a/d Maas) studeerde fotografie en grafische vormgeving aan het Stedelijk Hoger Instituut voor Visuele Communicatie en Vormgeving te Genk. Hij was docent Beeldanalyse en Studie van de Beeldelementen in Luca / School of Arts, Campus C-Mine Genk en exposeerde sinds 1978 op talloze plaatsen in binnen- en buitenland.
Zijn werk is o.a. terug te vinden in het Fotografie Museum te Antwerpen en Provinciehuis Limburg. Werk in situ maakte hij voor de kunstcollectie van het Vlaams Parlement zie de wand in de Permeke-zaal van het Vlaams Parlement hieronder.
Maar ook in het Troubleyn/Laboratorium, een ruimte gewijd aan artistieke creatie en experiment, opgericht door Jan Fabre te Antwerpen vind je werk van Paul. Als beeldend kunstenaar situeerde het werk en de inhoud van Paul Sochacki zich vooral in het grensgebied tussen fotografie en schilderkunst. Hij oogstte successen in binnen- en buitenland. In talrijke steden werden werken van Paul tentoongesteld
Maar ook als gewaardeerd medewerker van onze Stichting Erfgoed Eisden en Tuinwijk2020 heeft hij talrijke objecten, evenementen en het uiterlijk van onze Tuinwijk vormgegeven.
Op het kerkhof of moeten we kerkhofpark zeggen? van Eisden-Cité hangt werk van Paul in een van de kamers van het ‘dodenhuisje’. Het is een stiltekamer geworden waar men wordt uitgenodigd om te bezinnen.
De werken symboliseren het leven en de dood en zijn een geschenk van de familie. Een toepasselijkere plaats konden zijn vrouw Mieke, zoon Sacha, en kleindochter Isolde zich niet wensen.
De officiële overdracht van de schenking en de onthulling van het kunstwerk van Paul Sochacki vond plaats aan de bezinning ruimte van het kerkhof gebouwtje op het parkkerkhof in de Tuinwijk van Eisden op 4 februari 2024. De bezinning ruimte is vrij toegankelijk voor iedere bezoeker van het kerkhof.
Officiële onthulling van het kunstwerk van Paul Sochacki op 4 feb 2024
Tentoonstelling in de “Galeria Biała” in Lublin Polen
Van 17 mei tot 15 augustus 2024 is ter ere van zijn persoon en werk er postuum een tentoonstelling ingericht in de Poolse stad Lublin. Een delegatie van onze medewerkers, familie en/of vrienden hebben Mieke Dus begeleid naar Polen om Paul te gedenken en deze tentoonstelling te bezoeken. Het is een grote tentoonstelling geworden die over vier zalen verspreidt is. De titel van de tentoonstelling is ‘bez tytylu/untitled’ (betekent ‘zonder Titel’). Het is een hommage aan de overleden kunstenaar.
In de gang van die galerij, een voormalig oud klooster, worden de werken van kunstenaars vereeuwigd door kunstenaar Mariusz Tarkawian. Hij is ons bekend van de tekeningen die verspreid in de Cité van Eisden staan.
De band met het Poolse Lublin komt doordat zijn broer, Roger Sochacki, er indertijd studeerde aan de Marie Curie-Sklodowska universiteit in Lublin. Paul wilde heel graag zijn kunstwerken tonen aan een Pools publiek. Dat was in het begin van de 80-er jaren. Sindsdien heeft hij er op regelmatige basis tentoongesteld.
Zijn kunst sprak (en spreekt) het Poolse publiek erg aan. Er was en is altijd veel belangstelling als hij tentoonstelt in de Galeria Biala (Witte Galerij) in Lublin.
In 2024 is het de laatste keer dat hij er zijn werken uit de beginperiode van zijn kunstenaarschap tentoonstelt. (van 17 mei tot 15 augustus 2024).
Voor meer informatie en inhoud van de tentoonstelling kan je via de onderstaande link rechtstreeks op de website van “Galeria Biała” terechtkomen. Daar is een publicatie met uitgebreide informatie. Als je naar beneden scrolt, kun je twee video reportages bekijken, één over het bezoek van onze leden en de andere is een trailer over de tentoonstelling. Helemaal onderaan vind je nog een uitgebreide fotogalerij over de tentoongestelde werken van Paul.
Veel kijkplezier! Sluit de tentoonstelling tab bovenaan om terug te keren naar deze website.
Bekijk eerst een korte trailer van deze film (om de smaak te pakken te krijgen).
1901 was een zeer bijzonder jaar voor de Limburgse Kempen. In augustus van dat jaar ontdekte men, onder leiding van André Dumont de eerste steenkolen in As op 541m diepte. De jaren die daarop volgden zouden Limburg totaal veranderen door de stormachtige exploitatie van het zwarte goud. Maar aan de oevers van de Maas veranderde dit voor de bewoners nauwelijks iets. Dit gelde ook voor het idyllische Leut. Alhoewel ze wel raar opgekeken moeten hebben toen er in de velden rond Mazenhoven plots een boortoren opdook. Het was één van de13 proefboringen rond Eisden voor de bepaling van de ligging van de concessie kolenmijn Limburg Maas.
Er moet daar in de velden bij Mazenhoven nog een markering steen liggen als stille getuige.
In tegenstelling tot het hoofdzakelijk dorre heide landschap in de Kempen, was er door de frequente overstromingen van de Maas een zeer vruchtbare grondgebied aan de oevers ontstaan. De Maaskant was hierdoor bij uitstek een redelijk welstellend landbouwgebied. Dit was ook zo voor Leut. Maar het boerenleven was in die tijd ook zeer hard werken. En ieder seizoen had zijn uitdagingen en zorgen. Planten, zaaien, ploegen, mesten, dorsen, oogsten enz. en alles was handenarbeid. Ook de belangrijke rol van paarden wordt duidelijk in in deze film. Wie Leut zegt, zegt ook het Kasteel Vilain XIIII. Ook in deze film ontbreekt dit kasteel niet.
Eind jaren ’70 was J.P. Jeurissen, een fervent amateurcineast en tevens inwoner van Leut, op het idee gekomen om het boerenverleden in zijn gemeente te verfilmen. Met de hulp van een grote groep (mannen, vrouwen en kinderen van Leut) als amateur acteurs, heeft hij een historische film gerealiseerd over het leven in Leut in begin van de 19de eeuw. Met een BEAULIEU Super8 camera ( digitale camera bestonden nog niet) is hieruit een getrouwe weergave, op cinéfilm vastgelegd, over het dorpse leven in de Maaskant. Hiervoor heeft hij kosten nog moeite gespaard. Alles moest kloppen kleding, boerderijen, paarden rijtuigen, karren, landbouwtuig enz. De oorspronkelijke cinéfilm duurde 2 uren. Inmiddels is de film gedigitaliseerd en ingekort tot 1 uur.
Uit het oogpunt van de Stichting Erfgoed Eisden hebben we weinig beeldmateriaal over het dorpsleven in de Maaskant. Dit in tegenstelling tot het mijnverleden waarover tienduizenden foto’s in ons archief liggen. Daarom heeft SEE een overeenkomst met de familie Jeurissen die het auteursrecht op deze film heeft, afgesloten. We willen deze unieke film aan een groter publiek vertonen op een groot scherm in het Cultureel Centrum. In het kader van de komende Erfgoeddag met als thema thuis pas deze film. Thuis bij de boeren in Leut. Op woensdag 24 april om 17:00h is het zover. De inkom is GRATIS. Mis deze kans niet.
We leerden de geschiedenis van Vlaanderen met de zeer succesvolle filmserie “Het Verhaal van Vlaanderen” met Tom Waas. Maar Limburg en zeker de Maaskant zat er niet bij. Met deze film kunnen jullie kennismaken met ONZE Vlaamse’ geschiedenis. Die van de Maaskant.
Het station van Eisden, dat in 2026 zijn 100-jarig bestaan zal vieren, haalde de afgelopen tijd het nieuws in de kranten omdat de totaal verwaarloosde bijgebouwtjes afgebroken werden om vervangen te worden door trekkershutjes. Dit nieuws was de aanleiding om eens de geschiedenis van dit pittoreske mijnerfgoed in de verf te zetten..
Krantenartikel HBVL
Rechtzetting: Wat zijn seinhuisjes ?
Maar eerst wil ik een groot misverstand in de kranten artikels rechtzetten. Alle berichten noemen deze bijgebouwtjes “Seinhuisjes” dat is weliswaar sympathiek, maar dat zijn ze nooit geweest. Het echte seinhuisje stond naast het station in een aanbouw op het perron. Vanaf daar had je immers een totaal overzicht op de sporen en de seinen hetgeen belangrijk was voor de bediening van de wissels.
Overzicht originele gebouwen station Eisden
Die bijgebouwen hadden een heel andere functie. In het 1ste gebouwtje naast het station waren de toiletten (voor spoorweg personeel) ondergebracht. Het 2de gebouwtje was een opslagruimte voor het materiaal van de spoorwegarbeiders. Helemaal achteraan het aangebouwde seinhuisje
Hiernaast het halfopen echte seinhuisje met bediening. Deze foto is na de brand in 1985 genomen. Inmiddels is deze inrichting verwijderd. Lees meer hierover in de tekst hieronder: “Brand vernield station in 1985“. Op de foto bij dit artikel zie je deze aanbouw zeer duidelijk aan het station.
Dit was de toestand van de bijgebouwtjes. Die waren in WOII totaal vernield tijdens een bombardement (lees hieronder voor meer info) en zijn na WOII in brikken weder opgebouwd. Gezien de erbarmelijke toestand was het absoluut noodzakelijk dat ze afgebroken werden. Ze worden vervangen in dezelfde stijl maar dan als trekkershutten.
Een “Western” station in Eisden tussen bos en heide.
Als je deze foto bekijkt dan begrijp je waar de naam Western station vandaan komt. Let op, deze plek was een toegangsweg vanuit Mariaheide!! (jaren 1950-1960)
Zoals in alle Limburgse mijnsites was een spoorweg verbinding noodzakelijk om de opgedolven kolen naar de respectievelijke afnemers te transporteren. Onze kolenmijn Limburg Maas lag naast de Zuid-Willemsvaart, waar zij een lange aanlegkade en twee grote portaalkranen als laadinstallaties voor de binnenschepen inrichtten. Maar dat was lang niet voldoende voor de voorziene productiecapaciteit. In 1920 legde de mijnmaatschappij al een spoorverbinding aan naar het station van As. Dit enorme graafwerk kwam tot stand onder de leiding van de ingenieur Charles Van Wymeersch. Ooggetuigen verleden dat de openingsrit gebeurde met een stoomlocomotief van de mijn en een “platte wagon” waarop de harmonie van de mijn voor de vrolijke tonen zorgde. Maar dat, op de sterkste helling iedereen moest afstappen omdat de trekkracht van de locomotief niet volstond om met het gehele transport boven te geraken. Deze nieuwe spoorlijn zorgde, in As, voor de verbinding met de al bestaande spoorlijn 21A (Hasselt-Maaseik) . De nieuwe verbinding van Hasselt-Eisden via As, werd dan lijn 21B of 21bis genoemd. Het eerste goederentransport vond plaats op 22 sep 1922. Dat was ook de eerste kolen die effectief naar een klant geleverd werd. De officiële commerciële exploitatie van de mijn was een feit. Vorig jaar in september 2022, werd deze 100-jarige gebeurtennis herdacht.
sept 1922 eerste kolenwagon geladen
Kolenmijn Limburg Maas bouwde een houten station in Eisden.
In 1926 heeft, net zoals bij de andere mijnsites, ook de kolenmijn Limburg Maas een houten station bij de rangeerinfrastructuur voorzien.Tot dan werd de spoorlijn 21bis enkel voor goederenvervoer gebruikt. Met de komst van dit station werd ook personen vervoer mogelijk.
De belabberde ligging van het station
Op onderstaande luchtfoto (van 1945-46) zie je het station in de rode cirkel. Links daar boven is de terril goed zichtbaar (maar nog niet in 1926). Tussen de (toekomstige) terill en het station zie je op de luchtfoto, in een grote boog de spoorverbinding richting kolenmijn. Via die spoorlijn werden de kolenwagons naar het rangeergebied vervoerd. Maar ook de externe koolputters, die in het station af- of opstapten en door een treintje van de kolenmijn heen en terug werden vervoerd naar de kolenmijn. Later is dat een busverbinding geworden. Tussen het station en naast de terril zie je de spoorlijn richting As.
De ligging van het station in bos en heide gebied was wellicht perfect voor de kolenmijn. Maar voor de andere passagiers, die uit of naar de bewoonde gebieden moesten komen, lag het station haast onbereikbaar. Als gevolg van WOI (1914–1918) lag de bouw van de tuinwijk stil tot 1923. Alleen het gebied aan de Koninginnenlaan was bewoond. Tegen 1935 was de tuinwijk tot aan de Natiënlaan al uitgebreid. Op de Pauwengraaf, Oude Baan en Kruindersweg was er enige bewoning. Daarbuiten waren er nog wat akkers en vooral bos en heide. Om het station te bereiken of te verlaten, moesten de overige treinreizigers zich moeizaam, in weer en wind en te voet verplaatsen via onverharde en onverlichte bos- en heide wegjes. Aan de andere zijde van het kanaal, nog veel verder van het station verwijderd, lag Eisden dorp dat was, natuurlijk al voor de komst van de kolenmijn, bewoond alsook de andere Maasgemeentes (Vucht, Leut en Mechelen aan de Maas enz.).
Om een idee te krijgen over het landschap bij het station, bekijk hiernaast een foto uit 1911 van het verbindingsspoor tussen de mijn en het station. De terril was toen nog helemaal niet gevormd en dus ook niet te zien in de achtergrond.
Op deze foto uit 1978, genomen vanop de terril, zie je hoe nietig en afgelegen het station lag. De bebouwing links van het station is pas vanaf de jaren 1960-1970.
Zelfs in de jaren 1970 was het station nog moeilijk bereikbaarDeze bosweg links leidt van Mariaheide naar het station en bestaat nog steeds.Op de foto, rechts een zicht op het rangeergebied. Links er naast is nog de originele bosweg te zien die naar het station leidde. Helemaal linksboven was ook nog bos/heide gebied. De bebouwing is er pas in de jaren 1960-1970 gekomen.
De politieke strijd voor een betere ligging en bereikbaarheid.
Vanaf 1928 werden er pogingen ondernomen om het station, in bewoond gebied te verleggen. Zodat het beter bereikbaar is voor de inwoners van de maasgemeenten. Eigenlijk liep er al vroeg via het rangeergebied een spoorverbinding die de Oudebaan en zelfs de Koninginnenlaan kruiste om zo de St Barbara Atelier te bedienen. Er lag dus al een spoorverbinding tot in het bewoond gebied. Maar dat was enkel geschikt voor goederen vervoer van en naar het atelier St Barbara.
Op gezette tijdstippen, dikwijls “toevallig” voor nieuwe verkiezingen, werden belangrijke meetings belegd op gewestelijk, provinciaal en zelfs nationaal niveau. Zo vond in 1931 een grote bijeenkomst plaats waarop alle burgemeesters uit de regio en zelfs gouverneur Verwilghen het belang van de betere toegankelijkheid van het station tegenover de vertegenwoordigers van de NMBS en de Mijnmaatschappij kwam bepleiten. Maar juist deze voorname partijen toonden zich nooit geïnteresseerd. Ondanks vele ontwerpen en planningen is het nooit tot een concrete oplossing gekomen. Zelfs nog na WOII kwam het ter discussie tot in de jaren 80 de sluiting van de kolenmijn in het zicht kwam. Maar de kostprijs voor een nieuw station met de nodige aanpassingen en de verwachte rendabiliteit waren een te groot struikelblok. En in de meer dan 60 bestaansjaren van dit station zou nooit een lijn van het openbaar vervoer, tram of bus, voor een ontsluiting zorgen. Toen in mei 1983 een snelbusverbinding (Lijn 45) tussen Eisden en Genk werd ingesteld en gepropageerd, was dit wellicht de definitieve doodsteek voor de plannen om tot een betere bereikbaarheid van het station in Eisden te komen.
Bombardement tijdens de 2de wereldoorlog
Op 26 en 27 februari 1943 is het station door geallieerde vliegtuigen gebombardeerd. Tijdens de oorlog werden de kolen opgeëist door de Duitse bezetter. de kolentransporten gingen richting de Duitse industrie en dat wilden de geallieerden verhinderen. De kolenmijnen zelf bleven gespaard omdat ze na de oorlog nog nodig waren. Zo stonden ook op die bewuste avond kolenwagons en locomotieven in het rangeer gebied met bestemming Duitsland. Plots doken er vliegtuigen op, die een kort maar hevig bombardement uitvoerden op het rangeergebied bij het station. De aanval was zo onverwacht dat er geen luchtalarm was gegeven. De meeste werklieden geraakten wel nog in de schuilkelder van het station. Maar één van hen (Gustje Vercauteren) geraakte er niet meer en zocht dekking in een kuil in de omgeving. Niemand raakte uiteindelijk gewond zelfs Gustje niet. Alhoewel achteraf begreep niemand hoe hij in zo’n kleine kuil geraakt was. Het bombardement was zeer effectief en de schade aanzienlijk. Sommige wagons stonden loodrecht in de lucht en vele ramen van het stationsgebouw waren gesneuveld. Ook de 2 bijgebouwtjes lagen in puin. De Spoorwegen wilden de bijgebouwtjes herstellen in bakstenen materialen, maar dit werd geweigerd door de Duitsers. Later na de oorlog werden ze dan toch in bakstenen heropgebouwd. De hoop dat ze dit ook zouden doen met het houten stationsgebouw bleek echter ijdel. Jammer genoeg zijn er geen foto’s na het bombardement beschikbaar. Mogelijk was het tijdens de Duitse bezetting ook niet veilig om eventjes foto’s te maken.
Brand vernield het houten “Western”-station in 1985.
Hieronder het kranten artikel:HBVL 28 feb 1985 – voorpagina
De brandweer moest op woensdag 27 februari om 05u30 uitrukken om een uitslaande brand in het houten station van Eisden te blussen. Het station was toen al meer dan een jaar voor reizigersverkeer gesloten. Maar het stationscafé was zeer populair bij omwonenden, fietsers en wandelaars en werd uitgebaat door Domien Welkenhuysen. De uitbater en zijn echtgenote woonden in de buurt in een eigen huis en het station was verlaten en afgesloten. De brandweer kon niet veel meer doen, behalve verhinderen dat de brand zou overslaan op het nabij gelegen bos. Vermits alle elektrische toestellen uitgeschakeld waren omwille van de sluitingsdag op woensdag en de kachels niet brandden, achtte men misdadig opzet niet uitgesloten. Een onderzoek gedaan door het parket en de ondervraging van een verdachte leverde bij gebrek aan bewijzen niets op..
Heropbouw van het stationnaar het model van het oude station
Omdat het stationscafé zo populair was bij de omwonenden en vlak naast het fietsroute netwerk, aan de rand van het natuurgebied Hoge Kempen lag, was dit een waardevolle toeristische trekpleister. Daarom was de heropbouw van het stationsgebouw naar het model van het oude station een wijze keuze. Weliswaar niet in hout maar in baksteen. Nadat de nieuwe eigenaars Chris Simons en zijn echtgenote Leliane Hurkens, het station lieten heropbouwen, openden ze hun “Café De Statie ” in 1987.
Het vormings-en rangeergebied
In tegenstelling tot het station is het rangeer gebied volledig ontmanteld. De functie bestond eruit om de bestellingen van klanten (meestal de staalindustrie waarvoor onze kolen zeer geschikt waren) om te vormen tot treinen met het aantal wagons naargelang de bestemming en de bestelhoeveelheid van de klant.
Het rangeergebied was zeer uitgebreid het reikte tot in bewoond gebied. Er waren laadbruggen, watertankstation voor stoomlocomotieven, carrousel voor locomotieven en rangeerhellingen. Het lag op de grens tussen Eisden en Vucht en was volledig aan beidde zijden omheind. Het vormde als het ware een ijzeren gordijn tussen Vucht (later Mariaheide) en Eisden. De sporen liepen nog verder door tot aan de St. Barbara ateliers aan het kanaal. De reizigers die het station verlieten via de bosweg naast het omheinde rangeergebied zagen hun locomotief passeren om te gaan omdraaien in de draaimolen van de vorming.
De allerlaatste kolentrein op 18 dec 1987.
Al in 1978 maakte de NMBS bekend dat in 1979 het personenvervoer definitief zou stoppen. Maar de plannen voor de sluiting zijn meermaals verschoven. De Belgische politiek was in die jaren erg onstabiel en dat zorgde voor een warrige communicatie en besluitvorming. Uiteindelijk ondanks lokale protestacties is de lijn 21Bis Hasselt – Eisden Mijn op 27 mei 1983 definitief gestopt met personenvervoer. 4 Jaren later werd de Kolenmijn Limburg Maas in Eisden definitief gestopt. Op 19 december 1987 vertrok de allerlaatste kolentrein na een kleine ceremonie aan het station. Sinds 1989 is dit baanvak officieel gesloten en voorbehouden voor toeristische exploitatie. Nu (2023) is deze spoorlijn ongeveer totaal overwoekerd door de natuur. De sporen zijn nauwelijks nog zichtbaar.
Van de 2 sporen is er al 1 spoor opgebroken.
Ondanks die slechte ligging toch een rol van betekenis voor de gemeente en zelfs de Maaskant.
De ontsluiting van de Maaskant:
Gaandeweg is het woongebied dichter naar het station gegroeid. Vooral de Tuinwijk met de verlenging van de Louis Mercierlaan en de daarbij horende straten. Maar ook Eisden Cité vanaf de jaren 50 – 60 met de Verlengde Pauwengraaf, het Europaplein, de Bevrijdingslaan maar ook, parallel, aan de andere zijde, de Lindenlaan en de verbinding met de Spoorwegstraat. Toch is de laatste 100 m van de Spoorwegstraat tot aan het station nog lang onverhard gebleven. Trouwens ook een openbare buslijn is nooit tot aan het station geraakt. Nochtans waren er voor de externe mijnwerkers iedere dag 3 klokvaste heen en terug verbindingen door de kolenmijn voorzien.
Er bestond al een spoorlijn 21A tussen Hasselt en Maaseik (sinds 1874). Dan volgde de verbinding met de Eisdense mijn (1920). De lijn verliep van de voet van de laatste helling rechtstreeks naar de mijn. Die werd lijn 21B (of 21bis) genoemd. Zes jaar later, in 1926, kreeg deze spoorlijn de ligging die naar het station zou leiden, en ook het personenvervoer werd ingevoerd. Sindsdien was er dus een rechtstreekse treinverbinding tussen Eisden en Leuven, Brussel en de rest van Vlaanderen. De lijn Leuven-Eisden Mijnen bracht de mijnwerkers uit het Hageland naar de Limburgse Mijnen waarmee het begrip “de treinmannen” een bijzondere inhoud kreeg. Toen na de tweede Wereldoorlog alle mijnwerkers per jaar gratis 32 treincoupons kregen (16 ritten heen- en terug) konden ze gemakkelijk vanuit Eisden statie met hun gezin naar de kust reizen. Vaak werden die coupons ook voor schoolreizen of Chirokampen gebruikt. De kust of het Meli park in de Panne waren geliefde bestemmingen. De lijn 21A Hasselt – Maaseik is overigens voor reizigersverkeer eind jaren 50 stilgelegd en in 1979 is ook het goederenverkeer opgeheven. Het hele spoortraject vanaf As werd vanaf 1988 afgebroken en omgevormd tot een fiets- en wandelweg.
Hieronder een overzicht van de NMBS over het reizigers treinverkeer.
https://nl.wikipedia.org/wiki/Station_Eisden
Aankomst voor heelwat arbeidsmigranten t.b.v. de kolenmijn.
Het station in Eisden was ook een eindpunt voor de migranten na meestal zeer lange reizen van uit hun geboorteland. De ronselaars van de kolenmijn waren zeer actief op zoek naar geschikt werkvolk voor onze kolenmijn. Niet alleen in Europa maar ook daar buiten. Een tiental nationaliteiten hebben hun geboorteland verlaten, met de hoop om hier een betere toekomst op te bouwen. Vaak zijn het eerst de mannen geweest om dan later hun achtergebleven gezin of familie te laten overkomen. Voor velen moet dit klein “Western” station, midden in bos en heide, twijfel opgewekt hebben over hun toekomst hier in Eisden. Vele gastarbeiders zijn ook met bussen in Eisden aangekomen.
In 1923 telde het gebied wat nu Maasmechelen is, 9737 inwoners. 15 jaren later in 1938 is het aantal inwoners bijna verdubbelt naar 18475. Vele duizenden waren migranten die in dit kleine stationnetje voor het eerst hier in Eisden hun voet aan de grond zetten!
Maar ook voor andere reizigers werd dankbaar gebruikgemaakt van dit station. Bijvoorbeeld pendelaars en studenten voor werk en scholen in Genk, Hasselt, Leuven enz. of vakantiereizen vooral naar de kust.
Eisden Statie treinreizigers
Pakjesverdeelcentrum voor Maaskant (Bpost avant la lettre)
Samen met de treinen kwamen ook pakjes aan van en naar de Maaskant. Deze werden dagelijks opgehaald. Eerst met paard en kar en/of per fiets, later met de vrachtwagen en ook dan nog met de fiets. 30 jaar werd deze dienst verzorgd door de broers Pierre en Henri Thommissen. Deze kop verscheen op 16 jan 1976 in het Belang van Limburg:
Kranten artikel HBVL Regionaal 16/01/1975
Pakjes werden frequent door de vele migranten gebruikt voor zendingen van en naar hun thuisland. Ze misten bijvoorbeeld de voedingswaren en de kruiden uit hun herkomstland. Die werden dan besteld bij hun familie in het vaderland. Die verzonden ze dan per pakket naar België en kwamen hier aan in het station en moesten dan samen met de andere pakketten bezorgd worden in het hele Maasland. Later verzorgden de migranten zelf het transport en zo ontstonden vele winkeltjes met specialiteiten uit de vele herkomst landen. Aangezien er in Limburg praktisch geen maakbedrijven waren, moesten vele zelfstandigen met goederen bevoorraad worden via het station. Alles moest aangevoerd worden, denk aan schoenen, huisraad, gereedschap, kleding, maar ook bijv. dagelijks de kranten en de wekelijks nieuwe filmen voor de Eisdense cinema’s. De gebroeders Tommissen hadden vaak lange werkdagen om alles geleverd te krijgen.
HBVL 16 jan 1976
Het station werd toeristische trekpleister
Naarmate het woongebied van Maasmechelen, maar ook de wijk Mariaheide (Vucht) aan de andere zijde van het rangeergebied, tot dicht bij het station gegroeid was, groeide ook de populariteit van het station en met name het stations café. Het werd een ontmoetingsplaats voor de omwonenden wijken. Er werden feesten georganiseerd er werd zelfs Italiaans Bocce-speelveld (Italiaans jeu de boules spel) gecreëerd waarop heuse wedstrijden georganiseerd werden.
Klik voor een grotere afbeelding
Het originele stationscafé.Het nieuwe stationscafé na de brandSpeelveld voor Italiaans Bocce bollen spel.
Zelfs na de brand in 1985 en de heropbouw bleef het station een ontmoetingsplaats.en werd het een toeristische trekpleister mede ook omdat het fietsroutenetwerk dat het station een rechtstreeks verbinding mogelijk maakte met De toegangspoort van het Nationale Natuurpark Hoge Kempen aan weg naar As. vanaf de weg van as verwoestende brand totaal vernield was, heeft men na rijp beraad besloten voor de heropbouw van het station. De voornaamste reden was dat het een geliefde ontmoetingsplaats voor de lokale bevolking was maar ook een getuigenis van ons kolenmijnverleden en dus een toeristische waarde had. Het station werd weliswaar niet in hout gerestaureerd maar in beton.
Sinds 1989 is de spoorlijn 21B door de NMBS voor toeristische activiteiten opengesteld. Vanaf 2000 tot ca 2012 werd door de vzw Kolenspoor toeristische spoorfiets tochten en ook een pendeltreintje Van Waterschei tot As en Van As tot Eisden en retour georganiseerd. Na 2014 was de toestand van dit baanvak dermate slecht dat het voor toeristische exploitatie onbruikbaar was geworden.
Nu bijna 40 jaar later is Eisden station nog steeds een trekpleister zowel voor de inwoners van Maasmechelen alsook voor fietsende toeristen of wandelaars. Het station ligt immers op het fietsknopen netwerk. Vanaf knooppunt 60 (Toegangspunt Salamander Nationaalpark Hoge Kempen naar Knooppunt 502 bij hotel Terhills. Vlak na het verlaten van het Mechels bos ligt het station met zijn druk bezocht café de Statie en zijn terras.
Toeristisch pendeltreintje tussen As en Eisden
Hieronder een filmpje uit 2011 over de activiteiten van de vzw Kolenspoor
Bronnen:
Jan Kohlbacher
Tijdschriften Eisden jaargang 10 nr2 en jaargang 24 nr2
Hieronder de gelegenheid tekst uit het tijdschrift EISDEN Jaargang 40 – nr 4
door Jan Kohlbacher (tevens mede stichter)
Sedert de oprichting van de Stichting Erfgoed Eisden (toen nog de Geschied- en Heemkundige Kring Eisden) hebben enkele generaties medewerkers de lokale, regionale en sociaal-historische geschiedenis van Eisden, en bij uitbreiding van Leut Meeswijk en het hele Maasland, in kaart en aan de man gebracht.
Dat gebeurde op velerlei domeinen: het redden en archiveren van kleine en grote verzamelingen documentatie en foto’s, het bestuderen en publiceren ervan in het tijdschrift EISDEN, in bijzondere uitgaven en in artikels voor vele overkoepelende geschiedkundige uitgaven. Ontelbare wetenschappers en studenten raadpleegden inmiddels dit Archief- en Documentatiecentrum.
Daarnaast was er de oprichting van Het Museum van de Mijnwerkerswoning, onlangs uitgebreid met het Speel-, Leef- en Leermuseum voor kinderen. Een belangrijke trekpleister, vooral ook voor de plaatselijke jeugd, om kennis te maken met het pittige verhaal van de migratie van hun (groot-)ouders naar Eisden. Daaruit groeide al heel vroeg een Gidsenwerking, met rondleidingen in de musea, de tuinwijk, de mijnsite.
Ten behoeve van de werking van beide musea groeide ook een grote verzameling aan Roerend Erfgoed, vele voorwerpen met een soms mooie, vaak beladen geschiedenis, die niet enkel in die musea, maar ook tijdens ontelbare tentoonstellingen het publiek wegwijs maakten in het dagdagelijkse leven in het verre en recente verleden.
Aan de vooravond van het jaar 2024 past het om dankbaar terug te denken aan al die vrijwilligers, medewerkers, bestuursleden, redactieleden, fotografen, gidsen, handen-uit-de-mouwen-stekers met spade, stofdoek, penseel en laptop. Dank aan al die warme mensen die dit tot heden allemaal mogelijk maakten.
Op 22 mei sloten de leerlingen van het 5de leerjaar hun project over WOII af met een presentatie van foto’s uit het archief van de stichting Erfgoed Eisden . Jan Kohlbacher vertelde hierbij hoe hijzelf, als vierjarig kind bij het begin van de oorlog, die oorlogsjaren samen met zijn ouders en vriendjes heeft beleefd. Naast zijn eigen ervaringen gaf Jan ook toelichting bij tientallen authentieke foto’s uit Maasmechelen die gemaakt zijn tijdens deze oorlogsjaren. Vele onderwerpen passeerden de revue: De honger, schuilkelders, smokkelaars, krijgsgevangenen, verzetsstrijders, Jodenvervolging, bombardementen, bevrijding … De leerlingen stelden tussendoor ook vragen zodat het geheel een zeer boeiende belevenis geworden is zeker als je beseft dat de dagelijkse actualiteit van bombardementen en vluchtelingen onze huiskamers binnen komt.
Nadat het Erfgoeddag-weekeinde een grote publieke belangstelling kreeg, volgden nadien (Do 27april) de kinderenvan de Basisschool De Griffel van Eisden Tuinwijk. Ze brachten geleide bezoeken aan de voorstelling en expo “TREKKRACHT” in de Winterkapel van de Sint Barbarakerk.
De derde, vierde en vijfde leerjaren, meer dan 70 leerlingen, konden samen met hun leerkrachten een filmpje bekijken met oude beelden van trekdieren. Beelden die zich voor hen in een oud landschap en oude dorpsgezichten en straatbeelden afspeelden.
Bekijk het filmpje in dit bericht: erfgoeddag-22-en-23-april-2023 Gebruik daarna de terugkeerpijl links bovenaan om hieronder verder te lezen.
Op de tafels konden ze de originele opstellen lezen en bekijken die door hun grootouders of overgrootouders geschreven zijn toen die zelf in de basisschool zaten. Er werd toen soms heel anders met dieren omgegaan.
De vele vragen die deze leerlingen stelden getuigden van de belangstelling die, ook bij hen opgewekt werd, voor deze aparte brok verleden van hun grootouders en overgrootouders.
ECRU Erfgoed, de initiatiefnemer van deze erfgoeddag, heeft dit geleide bezoek bijgewoond. Alle foto’s in dit artikel zijn door ECRU gemaakt en ter beschikking gesteld voor deze publicatie.
Hoe de mens in het verleden de trekkracht van dieren heeft gebruikt?
Er waren zowel in Eisden dorp (Sint Willibrordus kerk) alsook in Eisden cité (Sint Barbarakerk) identieke tentoonstellingen ingericht. Op beide locaties werd er op een groot scherm continu een videomontage afgespeeld met beelden van lastdieren zoals die in het verleden en soms nog in het heden door diverse beroepsgroepen of tijdens evenementen werden ingezet.
Opstellen uit de lagere school in de jaren ’30 over dieren.
Maar de bezoekers konden ook op enkele tafels, originele opstellen over dieren, bewonderen die in de dertiger jaren door lagere school kinderen zowel in Eisden dorp als in Eisden cité geschreven zijn. Het zijn stuk voor stuk getuigenissen dat er in die tijd nog veel aandacht aan schoonschrift en tekenen werd besteed.
Hier onder kan je de filmmontage bekijken die op de videoschermen tijdens de tentoonstelling werden afgespeeld.
Gedurende de 2 erfgoeddagen hebben in totaal 290 personen de 2 tentoonstellingen bezocht.
In het Cultureel Centrum Maasmechelen kan men een collectie van St Barbara beelden en medailles bezichtigen. Op een scherm tussen de beelden verklaart Jan Kohlbacher in een infofilmpje het leven en de betekenis van deze populaire patrones voor de gevaarlijke beroepen.
Naast de tentoonstelling van 100 jaar Charbonnage kan men ook een selectie van Sint Barbara beelden en medaillons bezichtigen uit de indrukwekkende persoonlijke verzameling van Jackie Martens (penningmeester van onze stichting). Trouwens ook op het scherm tussen de uitleg van Jan Kohlbacher kan men delen van deze collectie zien. Jackie is al in sinds zijn jeugd begeesterd door het verhaal van deze patrones. Zo begon hij als kind al voorwerpen met beeltenissen van St Barbara te verzamelen. Overal waar hij kwam, in binnen- en buitenland ging hij op zoek naar St Barbara. Aangezien deze patrones over de hele wereld zeer populair is, kwam hij zelden zonder zijn St Barbara thuis.
Hier onder kun je het infofilmpje (met Jan Kohlbacher) bekijken wat ook op de tentoonstelling getoond wordt. Het filmpje op de tentoonstelling is recht opstaand (zoals bij een smartphone) . Dit is de liggende versie (zoals bij TV-of computerscherm).
128 m2 grote muurschildering als eerbetoon voor de mijnwerkers en herdenking van de start van de kolen exploitatie in september 1922.
Woensdag 07-09-2022 is het 100 jaar geleden dat de 1ste kolen voor verkoop in de mijn Limburg Maas te Eisden zijn bovengehaald. Deze historische gebeurtenis voor Eisden wordt in samenwerking tussen Stichting Erfgoed Eisden en Tuinwijk2020 herdacht en letterlijk in de verf gezet met een 128 m² grote muurschildering op de gevel van basisschool De Griffel, tegenover de mijnkathedraal in de Eisdense Cité.
Deze muurschildering is een eerbetoon aan de mijnwerkers en als herinnering aan 100 jaar mijnverleden en werd gecreëerd door 3 Catalaanse graffitikunstenaars samen met de Maasmechelse graffiti-artiest Marco – Scarco – Scarpato.
Daarmee heeft Eisden Cité er een echte toeristische trekpleister bij. Als u voor het kunstwerk staat zal u sterk onder de indruk zijn wanneer de zes paar ogen van deze meters grote echte mijnwerkers u aankijken. Alle dagen te bezichtigen vanaf 07-09-2022. Dit moet u gezien hebben.
In het filmpje hieronder kun je zien hoe de kunstenaars het project zelf gedocumenteerd hebben.
